Bệnh gút hiện nay không còn xa lạ với mọi người. Trong Y văn bệnh này đã được phát hiện từ thời Hypocrate và hiện có rất nhiều tài liệu và hình ảnh về căn bệnh. Hiện nay báo chí trong nước cũng đã có nhiều lời cảnh báo về sự đau đớn, nguy hại, mức độ tàn phế... của bệnh này nhưng dường như ‘trăm nghe không bằng một thấy’, cần có những hình ảnh mà chỉ cần một lần ‘mục sở thị’ là thấy hết nỗi kinh hoàng của bệnh tật.
Từ trước tới giờ người ta thường thấy bệnh viêm khớp gút qua các hình ảnh sưng khớp, biến dạng khớp, hay các cục Tophi dưới da...nhưng ít có ai thấy được trực tiếp hình ảnh của viêm khớp do gút qua nội soi. Dưới đây là hình ảnh điển hình của một khớp gối bị bệnh gút trên 2 năm
Trong hình là các tinh thể màu trắng như muối bám vào khắp bề mặt sụn của khớp, bám vào màng khớp, vào dây chằng chéo...Lớp muối này dày và chắc đến nỗi không thể rửa trôi bằng các dụng cụ mài thông thường của nội soi, phải dùng muỗng (currete) nội soi mới nạo sạch lớp bề mặt, phần còn lại bám sâu vào bề dày sụn khớp cũng không thể lấy hết được.
A NQ Tý, 40 tuổi, làm nghề nông ở một xã của huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận, có thói quen hút thuốc, uống rượu. Anh bị đau gối đã trên hai năm (thường sau mỗi lần ăn tiệc và bia rượu), thỉnh thoảng gối sưng to kèm sốt, anh đã được BS ở địa phương chẩn đoán viêm khớp (?) và cho dùng thuốc nhiều lần nhưng không khỏi. Bệnh nhân đến với tình trạng sốt, tràn dich khớp gối trái lượng vừa, chọc hút ra dịch màu vàng đục, nhiều lợn cợn nhưng cấy không thấy vi trùng. Bệnh nhân đã được mổ nội soi khớp gối và thấy hình ảnh như trên, lấy một mẫu bệnh phẩm đem đi soi dưới hính hiển vi thì đó là các tinh thể muối urat .
Căn nguyên bệnh gút là do tăng axit uric trong máu. Tinh thể urate(tạo ra từ a xit uric) lắng đọng trong khớp gây viêm khớp, trong thận gây sạn thận- suy thận, dưới da tạo các cục Tophi. Mặc dù trước đây nguyên nhân tăng a xit uric đa phần là do yếu cơ địa, di truyền (gout nguyên phát), càng ngày người ta càng thấy tỉ lệ gia tăng của bệnh gout thứ phát do chế độ ăn gây ra. Các loại thức ăn gây tăng axit uric (chứa nhiều nhân purrin của nhân tế bào) phải kể đến là tim, gan, óc, bầu dục, nấm, măng tây, kế đến là các loại thịt, hải sản... Tuy nhiên, đáng nói nhất là bia rượu, thức uống này có thể gây ra một cơn gout cấp tính do chứa nhiều purin và giảm thải axít uric qua thận. Với thực trạng uống bia rượu tràn lan trong các nhà hàng quán nhậu như hiện nay thì rõ ràng bệnh gout sẽ gia tăng không thể tránh khỏi.
Điều đáng nói ở đây là các xét nghiệm để chẩn đoán bệnh gút của anh Tý đều bình thường, từ nồng độ axit uric trong máu, trong nước tiểu đều không cao, chỉ có VS tăng cao là hậu quả của tình trạng viêm kéo dài. Bệnh cảnh này dễ chuẩn đoán nhầm với nhiễm trùng khớp gối hoặc các tình trạng viêm khớp khác mà cách trị liệu hoàn toàn khác. Như vậy, thói quen chẩn đoán bệnh gút chỉ dựa vào nồng độ axit uric máu là hoàn toàn không chính xác, với một mức axit uric trong máu bình thường (hiện chúng ta đang tham chiếu với các chuẩn của nước ngoài) nhưng vẫn có khả năng gây bệnh, có thể do môi trường cơ thể khác biệt dễ lắng đọng hơn, hoặc do ái lực cuả axit uric với khớp tăng lên? Đó là điều chúng ta chưa biết hêt! (Tham khảo thêm tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh gút ARA 1968, Tiêu chuẩn ILAR và Omeract 2000).
Cũng cần nói thêm rằng trường hợp trên nếu được chẩn đoán chính xác ngay từ đầu thì đã tránh được cuộc mổ. Với một dấu hiệu đau đầu gối, đa số bệnh nhân nghĩ mình bị viêm khớp (và tiếc thay có những thầy thuốc cũng nghĩ vậy), nên cứ uống thuốc chống viêm cho tới khi bệnh biến chứng hoặc biến chứng do thuốc gây ra (Loét dạ dày, loãng xương, suy thận, suy gan...). Trong khi đó đau gối có rất nhiều ngyên nhân: chấn thương, thoái hóa khớp, quá tải, thiếu dịch khớp.... thì viêm khớp là một trong những nguyên nhân ...ít gặp nhất!
Anh T cũng không phải là trường hợp duy nhất, chúng tôi và các đồng nghiệp làm nội soi khớp đã gặp trên 10 trường hợp tương tự trong vài năm gần đây. Rõ ràng bộ mặt bệnh viêm khớp gút ngày càng biến dạng, méo mó và mức độ tàn phá càng ghê gớm. Hy vọng khi thấy rõ ‘bộ mặt thật’ này các nhà chuyên môn sẽ đề cao cảnh giác hơn, đồng thời giúp mọi người có thêm một ‘lý do chính đáng’ để từ chối bớt rượu bia, thuốc lá trong những ngày vui xuân sắp tới. (Tuổi trẻ Cuối Tuần 23 tháng 1 năm 2011)
BS Trương Công Dũng
Tổng thư ký Hội Y học Thể Thao TP.HCM