THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Khi cuộc sống khá hơn, nhiều người nghĩ đến việc tập thể dục để nâng cao sức khỏe. Tuy nhiên có nhiều người cảm thấy sao mình càng tập cơ thể không khỏe hơn mà trái lại ngày càng đau và mỏi. Sức khỏe ngày càng giảm. Một số người thấy các loại máy giúp tập thể dục có nhiều chức năng hay quá nhưng khi mua về thì kết quả tập không như mong muốn. Chúng ta hãy thử tìm hiểu xem như thế nào.
Khi cuộc sống khá hơn, nhiều người nghĩ đến việc tập thể dục để nâng cao sức khỏe. Tuy nhiên có nhiều người cảm thấy sao mình càng tập cơ thể không khỏe hơn mà trái lại ngày càng đau và mỏi. Sức khỏe ngày càng giảm. Một số người thấy các loại máy giúp tập thể dục có nhiều chức năng hay quá nhưng khi mua về thì kết quả tập không như mong muốn. Chúng ta hãy thử tìm hiểu xem như thế nào.
Về mặt lý thuyết tập luyện, trên phương diện sinh hóa, người ta tạm chia (vì không phải lúc nào cũng rõ ràng) ra làm 3 kiểu luyện tập. Kiểu tập làm tăng sức cơ, làm cơ to ra. Các cơ phải được luyện tập với kháng lực lớn trong thời gian ngắn như tập cử tạ, thể hình. Kiểu tập thứ hai là tập cho cơ thể đốt cháy năng lượng bằng oxy (aerobic fitness) ở kiểu tập này, người tập không làm các động tác mạnh mẽ mà chỉ làm các động tác bình thường với tốc độ nhanh hơn một chút. Cơ thể cung cấp năng lượng cho cơ hoạt động bằng việc đốt cháy glucose và đặc biệt chất béo bằng quá trình oxy hóa, tim tăng thể tích tống máu để cung cấp đủ oxy ( đây là kiểu tập mà chúng ta hay áp dụng làm tim khỏe hơn, cơ tốt hơn, giảm dư lượng mỡ trong cơ thể). Kiểu tập cuối cùng là tập dùng năng lượng cung cấp cho cơ hoạt động dưới dạng đốt cháy nguyên liệu không có oxy hay gọi là chuyển hóa yếm khí. Kiểu tập này giúp kéo dài thời gian hoạt động của cơ thể, tuy nhiên kiểu này sẽ tạo ra acide lactique là nguyên nhân gây đau và mỏi cơ.
Nguyên nhân gây đau đầu tiên dễ thấy và dễ hiểu nhất là tổn thương cơ gián tiếp gây rách cơ bán phần hay toàn bộ cơ. Ở loại này nguyên nhân chính là do các bài tập, các động tác mạnh và đột ngột trong khi cơ chưa được làm nóng và chịu được cường độ lớn như vậy gây ra. Tuy nhiên có nhiều người lại không đau ngay mà sau 24 đến 72 giờ sau mới thấy đau cơ, các cơ co cứng và sưng làm giảm sức mạnh của cơ mà nguyên nhân là do tổn thương các cấu trúc trong sợi cơ. Cơn đau này được gọi là đau cơ trễ ( delayed onset muscle soreness-DOMS). Với loại tổn thương này việc nghĩ ngơi sẽ đem lại sự hồi phục từ từ, việc luyện tạp nên bắt đầu ở cường độ thấp và tăng dần.
Nhưng có khi người tập không thấy đau thật sự mà thấy mỏi mệt, càng tập càng mỏi mệt, ăn không ngon, ngủ không yên, sức khỏe ngày càng kém hơn trước lúc tập. Đó chính là hội chứng luyện tập quá mức (overtraining syndrome). Đây là hội chứng gây ra các rối loạn thần kinh-nội tiết do một chuỗi quá trình tập quá sức (overtraining) mà không đủ thời gian nghỉ ngơi hay nghĩ ngơi không hợp lý tỷ như việc đánh tennis vào giữa trưa đến chiều rồi lại tiếp tục “chiến đấu” trên bàn nhậu. Đối với quý cô đó là việc nóng lòng đạt mục tiêu giảm béo bằng việc tăng cường độ, nhịp độ tập nhất là khi nhìn sang bên cạnh mình thấy có nhiều người cũng tập như mình có thân hình lại hết sức lý tưởng. Biểu hiện của hội chứng này bao gồm người tập thấy mình mau mệt dù tập y như hôm trước, khối lượng tập bị giảm đi, mệt mỏi triền miên, nhịp tim không giảm mà tăng chẳng hạn như vào buổi sáng, các cơ bị đau, sụt ký, ăn không ngon miệng, ngủ không ngon giấc. Việc giải quyết hậu quả của hội chứng này chủ yếu là cần thời gian nghỉ ngơi dài (tính bằng tháng), vẫn giữ chế tập luyện nhưng mức độ rất thấp, thấp hơn cả người bình thường cùng lứa và sẽ tăng dần lên thật chậm, về tâm lý cần sự động viên của người thân hay huấn luyện viên. Mọi lời nói châm chọc sẽ làm người bệnh chán nản hơn và thấy mỏi mệt hơn.
Khi sự mệt mỏi kéo dài lâu hơn 6 tháng, chúng ta có hội chứng mệt mỏi mạn tính (chronic fatigue syndrome). Các triệu chứng cũng như trên, tuy nhiên chỉ nên nghĩ đến hội chứng này sau khi đã cố gắng tìm các nguyên nhân khác mà không thấy. Việc điều trị cũng là sự nâng đỡ về tinh thần, tập luyện ( chứ không nên bỏ) thật nhẹ, và điều trị triệu chứng.
Ở phụ nữ còn một nguyên nhân khác gây mệt mỏi khi tập đó là do kinh nguyệt hàng tháng. Kinh nguyệt làm phụ nữ thiếu máu gây ra tình trạng cung cấp oxy không đủ và gây mỏi mệt dù khối lượng bài tập vẫn như mọi ngày.
Như vậy bản thân các máy móc giúp tập thể dục không có lỗi mà nguyên nhân chính là do chúng ta không biết phải tập như thế nào, từ đâu, cường độ ra sao.v.v. điều này thì không thể có công thức chung mà phải tùy thuộc vào mỗi cá nhân. Người huấn luyện sẽ phải nắm bắt từng đặc điểm của người tập để có lời khuyên và chế độ tập thích đáng, điều này đặc biệt đúng với các vận động viên chuyên nghiệp.
BS.TĂNG HÀ NAM ANH